"Ik neem ontslag", zei ik tegen mijn ouders. Het was november 2019 en we wachtten op het perron van een Belgisch station, waar alles grijs was en dat ene wachthokje kanariegeel. Ik werkte op dat moment als jeugd- en gezinspsycholoog en was verantwoordelijk voor 35 gezinnen in een 32-urige werkweek. In dit verhaal schrijf ik hoe ik met de wijsheid van nu de ‘rode vlaggen’ van burn-out had kunnen herkennen en wat daarna vooral hielp om te herstellen.

Onvervulde behoeften

De bedrijfsarts en psycholoog lieten gelukkig los of ik een burn-out had of niet. Want bij een cluster aan symptomen is het eigenlijk altijd een combinatie van factoren die oververmoeidheid, depressieve en bange gevoelens veroorzaken (von Kentzinsky, Wijtsma & Treur, 2020).  

In het begin was ik vooral bezig met het vinden van een verklaring voor mijn klachten. Ik wist ik dat ik erg verdrietig en verloren was door een relatiebreuk met iemand waar ik bijna dertien jaar mee samen was sinds mijn zestiende. Daarnaast was ik oververmoeid door mijn werk als psycholoog. Want ja, mijn ego was gestreeld toen ik was aangenomen voor deze zeer verantwoordelijke job. Maar, ik had eigenlijk geen probleemanalyse nodig van waarom ik burn-outklachten had. Ik had iemand nodig die mij kon helpen beseffen wat ik nodig had. Welke behoeften werden niet vervuld?

Rode vlaggen

Terug naar midden 2019. Welke ‘rode vlaggen’ had ik kunnen herkennen?  

  • Veel malen in mijn hoofd.
  • Moeite met het indelen van mijn dag en keuzes maken.
  • Geen pauzes durven nemen.
  • Ander tijdsbesef.
  • Last van verdriet, boze en bange gevoelens. 
  • Mijn omgeving merkte dat ik de weg kwijt was op persoonlijk en professioneel vlak.  
  • Verminderde werkprestaties* en sneller afgeleid zijn.
  • Afsluiten op werk; zo ver weg mogelijk van collega's blijven.
  • Maximaal één dag per week aan cliënten kunnen besteden.  
  • Anders eten* (net zoals dat uitgebluste personen te veel of te weinig slapen in een burn-out fase, geldt dit ook zo bij eetgedrag: óf juist te veel óf juist te weinig) 
  • Lichaamsklachten: onverklaarbare buikpijn, rugpijn of spanning in spieren. 
  • Sneller ziek zijn*.
  • Zonder dat ik het doorhad, deed ik niet meer wat ik eerder spontaan wél zou doen*: dansen, muziek luisteren, sociale activiteiten organiseren, grapjes maken. 
  • Eén verantwoordelijkheid al te veel vinden en oververmoeid zijn* 

*komt vaker voor bij mannen

Hoe ik herstelde

Een mens is eigenlijk een heel simpel wezen: we hebben ritme, nut en een groep waar wij ons deel van voelen nodig. Gelukkig wordt tegenwoordig erkend dat volledig stoppen en thuiszitten niet werkt. Eerst was ik drie weken ziek thuis. De bedrijfsarts verlengde het naar één maand om daarna terug te keren. Dit keer geen cliëntcontact meer. Zo kwam ik terug in een ritme en kon ik me weer nuttig voelen. Enige tijd later, dankzij de begrenzing en het thuis zijn, kreeg ik ineens het inzicht dat ik deze cultuur was uitgegroeid. Ik nam ontslag.  

Dit hele proces heeft nagenoeg 2,5 jaar geduurd. Nu kan ik zeggen dat de burn-out verschijnselen nagenoeg uit mijn lijf zijn. Ik heb geen dutjes meer nodig bij tijdelijke overbelasting. Ik slaap door zonder nachtmerries en hartkloppingen. De spontaniteit en de humor is terug. Meer dan ooit tevoren lach ik ook om mijn onhandigheden en voel ik het aankomen als ik opnieuw te veel doe. Nee, perfectionisme gaat nooit weg, maar ik leer er anders mee om te gaan. Plus, ik vóel het eerder in mijn lichaam als ik richting grenzeloosheid ga.

Er is hoop

Ik ben één van de velen die een vorm van burn-out heeft (gehad). Het kan iedereen overkomen. En: er is hoop!  

In de basis is er een aantal zaken dat bijdraagt aan je herstel:

  1. Hoe je eerder in je leven hebt leren omgaan met tegenslagen (veerkracht), 
  2. Je persoonlijkheid (omdenken, hulp durven vragen, dúrven te veranderen), 
  3. Een tijd minder doen en jezelf begrenzen (minder werken, andere prioriteiten stellen) 

Burn-out is een pandemie die niet ophoudt. Wij hebben zelf grotendeels in de hand hoe we ermee omgaan. Dat is de realiteit. Want, als we vooral kijken naar wat we wél in de hand hebben, is de kans groter op herstel (Seligman, 2005). 

____________________ 
 
Good things take time. 
____________________ 

Ben je geïnspireerd?

  • Als je hulp zoekt, bel dan met het adviesteam van Psycholoog.nl. Zij luisteren naar jouw verhaal en geven advies of zorgen dat je snel kennismaakt met een psycholoog. 
  • Heb je meer informatie nodig over burn-out? Lees hier dan verder. 
  • Als je overbelasting wilt aanpakken door méér bronnen van hulp te gebruiken, lees dan eens hoe Westerse en Oosterse geneeskunde je kunnen helpen. 
  • Ben je benieuwd welke richtlijnen bedrijfsartsen volgen bij burn-outsymptomen? Zie hier.  
  • Wil je weten in welke máte je last hebt van burn-outklachten? Deze vragenlijst is recent doorontwikkeld bij de KU Leuven en is in verschillende talen gratis beschikbaar. Een psycholoog bij Psycholoog.nl kan je dan helpen met de interpretatie ervan. 

Referenties

  1. von Kentzinsky, H., Wijtsma, S., Treur, J. (2020). A Temporal-Causal Modelling Approach to Analyse the Dynamics of Burnout and the Effects of Sleep. In: Yang, XS., Sherratt, S., Dey, N., Joshi, A. (eds) Fourth International Congress on Information and Communication Technology. Advances in Intelligent Systems and Computing, vol 1027. Singapore: Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-32-9343-4_18 
  2. Seligman, M. E., Steen, T. A., Park, N., & Peterson, C. (2005). Positive psychology progress: Empirical validation of interventions. American Psychologist, 60(5), 410–421.