Neerslachtigheid, somberheid en waardeloosheid: wat zijn symptomen of kenmerken van depressie en wanneer ben je depressief?

Als we het hebben over depressiviteit of een depressieve stemming dan gaat het vaak over gevoelens van somberheid, neerslachtigheid en lusteloosheid. Hier heeft iedereen weleens last van; je stemming verloopt immers met pieken en dalen. We spreken dan niet direct van een depressie. Wanneer je depressief bent heb je hier bijna alle dagen last van en vind je het moeilijk om te genieten van het leven of kun je dit veel minder dan eerst. Je probeert jezelf te motiveren maar hebt veel moeite om nog iets te ondernemen (gevoel van futloosheid). De dagelijkse bezigheden kosten je veel moeite. Je hebt bijvoorbeeld geen zin om ’s ochtends op te staan, naar het werk te gaan of boodschappen te doen. Sommige mensen ervaren wanhoop en verdriet, terwijl anderen zeggen helemaal niets meer te voelen. De gevoelens van leegte kunnen samengaan met minderwaardigheidsgevoelens of schuldgevoelens. 

Vaak is er ook sprake van problemen met eten en slapen. Door vermoeidheid is het lastig om te concentreren of beslissingen te nemen. Omdat depressiviteit vaak samengaat met weinig ondernemen en het afslaan van uitnodigingen voor sociale activiteiten, kun je in een sociaal isolement terecht komen en je erg eenzaam voelen. 

Ook uit depressiviteit zich vaak in lichamelijke klachten zoals maag- of darmproblemen, pijn in de rug, gewrichten of spieren, pijn op de borst, hartkloppingen, benauwdheid, duizeligheid, of hoofdpijn. Al deze psychische en lichamelijke klachten kunnen gevoelens van uitzichtloosheid geven. Soms zijn er dan terugkerende gedachten aan de dood of aan zelfdoding. 

Kortom, aanhoudende en sterke depressieve gevoelens kunnen allerlei aspecten van het mentale en lichamelijk welzijn beïnvloeden.  

De meeste mensen zullen in hun leven één of meerdere periodes kennen waarin zij kampen met depressiviteit. Depressiviteit ziet er voor iedereen anders uit. De een zal bijvoorbeeld veel last hebben van concentratieproblemen en de ander kan soms nog best genieten van dingen. Niet iedereen lijdt zodanig onder dit soort klachten dat er sprake is van disfunctioneren. Met disfunctioneren bedoelen we dat je niet (meer) op dezelfde manier kunt functioneren als je gewend bent of je zou mogen verwachten. Als iemand dag in dag uit niet uit bed kan komen en daardoor allerlei verplichtingen mist, is er duidelijk sprake van disfunctioneren. Sommige mensen zullen in staat zijn om hun depressieve gevoelens zelf of met behulp van hun sociale netwerk het hoofd te bieden, maar dit lukt niet iedereen.  

Wat zijn oorzaken van depressiviteit bij volwassenen?

Een depressieve stemming kan veel verschillende oorzaken hebben. Er is lang niet altijd een duidelijke oorzaak aan te wijzen. Er zijn allerlei factoren die hier, vaak in combinatie, een rol in kunnen spelen. Soms is er wel sprake van een ingrijpende gebeurtenis die de gevoelens van depressiviteit veroorzaakt heeft. De somberheid kan dan bijvoorbeeld bij een rouwproces horen. Als de somberheid langer aanhoudt dan verwacht zou worden bij rouw, wordt ook wel van een reactieve depressie gesproken. Emotionele coping, oftewel hoe je omgaat met jouw emoties, lijkt ook een belangrijke rol te spelen in het ervaren van depressiviteit. Niet iedereen heeft als kind geleerd om zijn of haar emoties te herkennen en hier aandacht aan te geven. Het langdurig negeren of onderdrukken van emoties kan je kwetsbaar maken voor depressieve klachten.  

  • Temperament. Iemand die emotioneel minder stabiel is en negatiever van zichzelf, heeft meer kans op een depressie. 
  • Ingrijpende ervaringen. Denk bijvoorbeeld aan het overlijden van één van de ouders op jonge leeftijd, ervaringen van misbruik of een opvoeding waarin geen ruimte was voor jouw emoties. 
  • Stressvolle omstandigheden. Het verlies van werk of financiële problemen kunnen een depressie veroorzaken. 
  • Ontbreken van sociale steun. De kans op een depressie is groter als er weinig sociale steun is.
  • Sekse. Vrouwen rapporteren ongeveer twee keer zo vaak een depressie als mannen. 
  • Genen. Voor een deel is een depressie erfelijk bepaald (40%). Het risico op een depressie is groter wanneer één van je ouders of familieleden deze klachten heeft (gehad). 

Burn-out of depressief?

De klachten van mensen met een burn-out komen vaak overeen met klachten die worden ervaren door mensen met een depressie, zoals neerslachtigheid, somberheid en lusteloosheid. Het verschil tussen beide wordt weleens beschreven als het verschil tussen 'willen' en 'kunnen'. Iemand met een burn-out zou wel graag dingen willen ondernemen maar is ervan overtuigd dit niet te kunnen, vanwege zijn/haar energieniveau. Iemand met een depressie wil überhaupt niets doen; zij hebben nergens zin in. Ook is er een verschil in de oorzaak; een burn-out ontstaat als gevolg van langdurige overbelasting, terwijl dit bij een depressie niet per se zo hoeft te zijn. Ten slotte is bij depressie de erfelijke aanleg belangrijker dan bij een burn-out.

Hoe kom je uit een depressie?

Niet iedereen met depressieve gevoelens heeft direct hulp van een psycholoog nodig. Wanneer de klachten mild en kortdurend zijn, kom je misschien al heel ver met wat aanpassingen in je leefstijl en bezigheden. Ook steun zoeken in jouw sociale netwerk heeft aantoonbaar veel effect op je mentale gezondheid.  

Soms zijn de gevoelens zo sterk en overweldigend dat je er zelf niet meer goed uitkomt. Of duurt het al zo lang dat je niet meer weet wat je nog kunt doen. Een steunend netwerk om je heen is fijn, maar niet iedereen beschikt hierover. Wanneer jij je geen raad meer weet met jouw depressieve gevoelens, is het aan te raden hierover in gesprek te gaan met een psycholoog.  

Hoe wordt depressiviteit in de DSM-5 beschreven?

Wanneer jij verzekerde zorg krijgt (zorg die valt onder de basisverzekering) is een van de voorwaarden dat er een DSM-stoornis wordt vastgesteld. De DSM-5 is het handboek voor de classificatie van psychische stoornissen. In de DSM-5 zijn meerdere classificaties opgenomen die met depressiviteit te maken hebben. De belangrijkste hiervan is de depressieve stoornis. 

Er wordt gesproken van een depressieve stoornis wanneer: 

Er minstens twee weken, bijna elke dag sprake is van vijf of meer van de volgende symptomen: 

  • Sombere stemming (bij kinderen en jongeren kan dit een prikkelbare stemming zijn) 
  • Weinig interesse en plezier in de dagelijkse activiteiten 
  • Veranderde eetlust, gewichtstoename, of een gewichtsverlies zonder dieet 
  • Slapeloosheid of juist veel slapen 
  • Rusteloos, prikkelbaar of geremd. Dit is ook door anderen waarneembaar 
  • Vermoeidheid of verlies van energie 
  • Gevoelens van waardeloosheid of schuldgevoelens 
  • Concentratieproblemen of besluiteloosheid 
  • Terugkerende gedachten aan de dood 

Daarnaast geldt het volgende: 

  • Deze psychische en lichamelijke klachten belemmeren het dagelijks functioneren ernstig, zowel in het werk als op sociaal gebied. 
  • De klachten zijn niet veroorzaakt door andere lichamelijke aandoeningen, middelengebruik of door een stoornis in het schizofreniespectrum. 
  • De klachten horen niet meer bij normale gevoelens van verlies, zoals bij rouw, een financiële ondergang, of een natuurramp. 
  • Er is nooit sprake geweest van een overdreven gelukkig of euforisch gevoel. 

Let op: de DSM-5 is geen diagnostisch middel. Het vertelt niets over het waarom van de klachten; het is enkel een systeem om klachten te categoriseren. Wil je meer weten over de DSM-5? Klik dan hier. 

 

Bipolaire stoornis

Bipolaire stoornis

Cyclothyme stoornis

Cyclothyme stoornis

Depressieve stoornis (depressie)

Depressieve stoornis (depressie)

Dysthymie

Dysthymie

Postnatale depressie

Postnatale depressie

Premenstruele stemmingsstoornis

Premenstruele stemmingsstoornis

Winterdepressie

Winterdepressie

Wil je meer weten? Lees meer over deze klacht in onze artikelen

Blog Spiritualiteit en psychologie

Spiritualiteit en psychologie

Spiritualiteit is voor iedereen iets anders, maar wat is nu eigenlijk het verschil tussen spiritualiteit en psychologie? Lees het hier! Lees verder

Blog Wat zijn voordelen van oplossingsgerichte therapie?

Wat zijn voordelen van oplossingsgerichte therapie?

Oplossingsgerichte therapie: Iets voor jouw? Lees verder

Blog Waarvoor kan ik bij een psycholoog terecht?

Waarvoor kan ik bij een psycholoog terecht?

Het kan een flinke stap zijn om een eerste afspraak bij een psycholoog te maken. Wanneer kun je nou eigenlijk bij een psycholoog terecht? Lees verder

Blog Sociaal isolement: waarom we contact zo hard nodig hebben

Sociaal isolement: waarom we contact zo hard nodig hebben

Sociaal contact is erg belangrijk voor ons als mensen, maar wat gebeurt er nu met je als je in een isolement raakt? Lees het hier! Lees verder