Wat is angst en een angststoornis?

Angst (Engelse term: anxiety) is een emotionele reactie die je klaarmaakt voor dreigend gevaar. Het gevoel van bang zijn is een normale reactie van je lichaam. Zo kan je lichaam beter reageren op een (mogelijk) gevaarlijke situatie, bijvoorbeeld door hard weg te rennen. Dit gevoel is functioneel en nodig om te overleven. Als je je niet bang voelt wanneer je op het randje van een afgrond staat te wankelen, doe je waarschijnlijk geen stap achteruit. Dit geeft gevaar en mogelijk val je. Angst is dus een heel nuttige emotie. 

Er is echter wel een verschil tussen reële angst (vrees) en ingebeelde angst. Als je op een randje van een berg staat te wankelen is de angst dat je valt reëel. Deze reële angst wordt ook wel vrees genoemd. Wanneer je bang bent dat je in je slaapkamer een leeuw tegenkomt, is dat niet-reëel en ingebeeld. Dit heet dan angst, omdat angst het anticiperen (vooruitkijken) is op een dreiging in de toekomst. Maar het verschil is soms best lastig te maken. 

Vrees gaat meer gepaard met pieken. Bij het waarnemen van gevaar wordt het lichaam in opperste staat van paraatheid gebracht. Dit wil zeggen dat ons lichaam zich voorbereidt om te vechten of te vluchten. De bloeddruk, de hartslag en de bloedsuikerspiegel stijgen. Er gaat meer bloed naar de spieren, longen en hersenen. De ademhaling gaat sneller, zodat het lichaam meer zuurstof krijgt. De spijsvertering wordt op een laag pitje gezet. Er wordt ook minder pijn gevoeld op dat moment. 

Angst gaat gepaard met een gespannen gevoel. Je stelt je in op mogelijk gevaar in de toekomst. Dit kan door heel voorzichtig te zijn of bepaalde situaties te vermijden. Het bange gevoel treedt al op voor de gevreesde situatie zich voordoet. Je kijkt vooruit en voorziet ernstige dreigingen en negatieve gevolgen. Door situaties of dingen te vermijden wordt de angst in stand gehouden en wordt het zelfs bevestigd. Vermijden geeft vaak namelijk een gevoel van opluchting en dat wekt de indruk dat er daadwerkelijk iets was om bang voor te zijn. Door vermijding heb je ook niet de kans om ervaringen op te doen die jouw angst tegenspreken.  

Angst kan ook samengaan met allerlei lichamelijke symptomen, zoals beven, zweten, hartkloppingen, buikpijn en misselijkheid. Tijdens een paniekaanval worden deze symptomen even heel heftig. Veel mensen binnen ook de hyperventileren. De angst bereikt een hoogtepunt en kan samengaan met de gedachte dat er iets heel ergs zal gebeuren, zoals het krijgen van een hartaanval. Paniekaanvallen kunnen veel indruk maken en tot gevolg hebben dat er ook angst ontstaat voor een nieuwe paniekaanval. Gedurende een paniekaanval gaan de hevige angstgevoelens eigenlijk altijd vanzelf (en redelijk snel) weer over. Het vermijden van situaties die angst oproepen en het ontvluchten hiervan wanneer de paniek ontstaat, weerhoud je ervan om dit te ervaren. Het kan de overtuiging in stand houden dat er iets heel naars gaat gebeuren bij een aanval. 

Angst gaat vaak samen met andere psychische klachten, zoals depressiviteit, een laag zelfbeeld of slaapproblemen. In dit geval is het verstandig om met een therapeut te onderzoeken waar de kern van jouw klachten zit. 

Wat zijn oorzaken van angst(stoornissen)?

Zoals met de meeste mentale klachten is de oorzaak van angstgevoelens niet eenduidig. Er kan sprake zijn van een nare ervaring in het verleden waardoor de angst ontstaat dat een soortgelijke ervaring zich opnieuw voordoet. Angst kan zich in allerlei gebieden van je leven uiten: sociaal, werk of studie, intieme relaties, je dagelijkse bezigheden, etc.  

Niet iedereen is even gevoelig voor (aanhoudende) angstgevoelens. Hierin spelen karakterverschillen een rol, maar ook vroege hechting lijkt van belang te zijn. Kinderen die in hun eerste jaren niet of onvoldoende ervaren dat de wereld veilig is en dat er naar hun emoties wordt geluisterd, kunnen als kind en op latere leeftijd last krijgen van angsten. Bij de een uit zich dit bijvoorbeeld meer in de zorg dat er steeds dingen mis zullen gaan, bij de ander zal de angst zich vooral uiten in de relaties met anderen; denk bijvoorbeeld aan verlatingsangst 

Wanneer hulp zoeken?

Wanneer de angst zodanig groot is dat het niet meer bij de situatie past en je er erg onder lijdt of het je sterk belemmert in je dagelijks leven, kan het verstandig zijn om hierover eens in gesprek te gaan met een psycholoog. Samen met de therapeut kun je gaan onderzoeken waar je angsten precies over gaan, waar ze vandaan komen en of je overtuigingen wel kloppen. Op deze manier kun je je angst overwinnen.

Afhankelijk van wie jij bent en wat jouw behoeften zijn, kunnen verschillende behandelingen worden ingezet om jou te helpen met de angst om te gaan. Met exposure word je bijvoorbeeld bewust blootgesteld aan je angst door oefeningen, of dat nou een voorwerp, een situatie of de angst zelf is. Je leert dan dat hetgeen waar je bang voor bent niet uitkomt en er eigenlijk geen reden is om zo angstig te zijn. Dit is iets waar jouw zenuwstelsel vaak wel wat tijd voor nodig heeft om aan te leren. Met cognitieve therapie leer je jouw gedachten en overtuigingen die samenhangen met de angst kritisch te bekijken en te bevragen. Met lichaamsgerichte oefeningen kun je leren je angst toe te laten en te verdragen. 

Hoe worden angststoornissen in de DSM-5 beschreven?

Wanneer jij verzekerde zorg krijgt (zorg die valt onder de basisverzekering) is een van de voorwaarden dat er een DSM-stoornis wordt vastgesteld. De DSM-5 is het handboek voor de classificatie van psychische stoornissen. In de DSM-5 zijn meerdere classificaties opgenomen die met angst te maken hebben. De meeste psychologen van Psycholoog.nl leveren onverzekerde zorg en werken niet met deze stoornissen.  

  • Gegeneraliseerde angststoornis 
    Gegeneraliseerde (algemene) angst betekent dat iemand bijna constant bang en bezorgd is. Het wordt ook wel de ‘piekerstoornis’ genoemd. Mensen hebben voortdurend een bang voorgevoel. De angst gaat samen met rusteloosheid en een gespannen gevoel. 
  • Sociale angststoornis of sociale fobie 
    Mensen hebben hierbij een duidelijke angst voor sociale situaties, omdat zij bang zijn voor het kritisch oordeel van anderen. Daarom worden deze situaties zoveel mogelijk vermeden. Een bekende vorm van een sociale fobie is plankenkoorts. De angst bij plankenkoorts beperkt zich echter vaak alleen tot het openbaar spreken. Andere sociale situaties worden dan niet vermeden. 
  • Paniekstoornis 
    Een paniekstoornis wordt gekenmerkt door herhaaldelijke paniekaanvallen op onverwachte momenten en het bang zijn voor deze aanvallen. Soms is er ook sprake van hyperventilatie. Tijdens een paniekaanval zijn mensen vaak bang dat ze flauwvallen of zelfs dood gaan. 
  • Agorafobie 
    Agorafobie is een overmatige angst voor situaties buitenshuis. Agorafobie wordt ook wel pleinvrees, ruimtevrees of straatvrees genoemd, maar ook andere situaties worden vermeden. Mensen voelen zich bang in situaties waarin zij niet makkelijk kunnen ontsnappen of geen hulp kunnen krijgen. 
  • Specifieke fobieën 
    Een specifieke of enkelvoudige fobie houdt in dat mensen bang zijn voor één bepaald object of een bepaalde situatie. De angst of vrees is overdreven in vergelijking met het werkelijke gevaar en leidt tot beperkingen in het dagelijks leven. Voorbeelden zijn: een spinnenfobie, claustrofobie of hoogtevrees. 
  • Separatieangststoornis 
    Separatieangst is verlatingsangst of scheidingsangst. De persoon bang om gescheiden te worden van thuis of van een belangrijk persoon. Ook is het mogelijk dat iemand constant bang is om de ander te verliezen of dat de ander iets zal overkomen, zoals een ziekte of een ongeval. 
  • Selectief mutisme 
    Dit is een angststoornis die vrijwel alleen voorkomt bij kinderen. Het kind praat niet in situaties waarin dat wel verwacht wordt, zoals op school. In andere situaties, bijvoorbeeld thuis, praat het kind normaal. 

Let op: de DSM-5 is geen diagnostisch middel. Het vertelt niets over het waarom van de klachten; het is enkel een systeem om klachten te categoriseren. Wil je meer weten over de DSM-5? Klik dan hier

Agorafobie

Agorafobie

Bindingsangst

Bindingsangst

Gegeneraliseerde angst

Gegeneraliseerde angst

Hypochondrie

Hypochondrie

Paniekstoornis

Paniekstoornis

Selectief mutisme

Selectief mutisme

Separatieangst

Separatieangst

Sociale fobie

Sociale fobie

Specifieke fobie

Specifieke fobie

Wil je meer weten? Lees meer over deze klacht in onze artikelen

Blog Hoe kun je het best omgaan met een paniekaanval?

Hoe kun je het best omgaan met een paniekaanval?

Lees hier hoe jij jouw paniekaanval de baas wordt. Lees verder

Blog Wat is isolofobie?

Wat is isolofobie?

Isolofobie is waarschijnlijk een woord waar je niet vaak over gehoord hebt. Het gaat over de angst om alleen te zijn en voor eenzaamheid. Dit is waarschijnlijk… Lees verder

Blog Jaloezie: wanneer ben je dat en hoe kom ik er vanaf?

Jaloezie: wanneer ben je dat en hoe kom ik er vanaf?

Jaloezie is niet per definitie slecht, maar dat kan het wel worden wanneer er niet goed mee wordt omgegaan. Het kan een negatief effect hebben op jou en je omge… Lees verder

Blog Wat kan je doen tegen hyperventilatie?

Wat kan je doen tegen hyperventilatie?

Je voelt dat je snel ademt en je wordt duizelig. Dit heet hyperventileren. Maar wat is het nu precies en hoe kom je er van af? Lees verder