Wat is een obsessief compulsieve stoornis (OCD) of dwangstoornis?

Een obsessief compulsieve stoornis is een stoornis waarbij iemand obsessies en compulsies ervaart. Dit wordt ook wel een dwangstoornis genoemd en wordt afgekort als OCD.

Obsessies worden ook wel dwanggedachten genoemd waarbij steeds terugkerende ideeën of voorstellingen op de voorgrond staan. Deze obsessies zijn aanhoudend en opdringerig, waardoor ze meestal als ongewild en vervelend worden ervaren. Voorbeelden hiervan zijn: 

  • “Er gebeurt iets vreselijks met mijn familie wanneer ik het gas niet 25 keer controleer.” 
  • “Als ik niet voortdurend blijf bidden, verlies ik de controle en zal ik iemand pijn doen.” 
  • “Ik ga heel erge fouten maken als ik niet alles precies op de goede plek heb liggen.” 

Daarnaast kunnen mensen ook dwanghandelingen ervaren, ofwel compulsies, waarbij ze bepaalde handelingen of rituelen op een specifieke manier moeten uitvoeren. Een voorbeeld hiervan is constant je handen wassen, of steeds tellen in je hoofd.  

Dwanghandelingen zijn vaak een reactie op de dwanggedachten, zoals in de bovengenoemde voorbeelden. De handelingen dienen om de opdringerige gedachten weer te neutraliseren. De overtuiging is dat de handeling voorkomt dat de gedachte werkelijkheid wordt. De gedachte dat alles vies is en kan leiden tot ziekte kan ervoor zorgen dat iemand constant aan het handen wassen is.  

Meestal zorgt het handelen naar de dwanggedachte, dus het uitvoeren van de dwanghandeling, voor een tijdige opluchting maar het onrustige gevoel blijft nooit lang weg. De dwanggedachten en/of dwanghandelingen zijn vaak terugkerend en aanhoudend.  

Obsessies en dwang kunnen ervoor zorgen dat iemand erg gecontroleerd door het leven gaat waarbij schema's, procedures en details belangrijk zijn. Het leidt vaak tot een aanzienlijke beperking van bewegingsvrijheid en gaat samen met angstgevoelens 

Wat zijn oorzaken van obsessies en dwang?

Meestal ontstaan obsessies en dwang in een periode waarin u veel stress of druk ervaart, bijvoorbeeld bij een traumatische ervaring. Daarnaast hebben mensen met obsessies en dwang vaak een groot verantwoordelijkheidsgevoel en zien zij snel gevaren en risico's, zoals ziekte, brand, inbraak of overlijden.  

Wanneer hulp zoeken?

Wanneer je merkt dat de klachten die je ervaart jouw dagelijkse leven sterk belemmeren en het je niet lukt om los te komen van obsessieve gedachten of dwanghandelingen, dan kan het verstandig zijn om hierover eens in gesprek te gaan met een psycholoog. Samen met de therapeut kun je op zoek gaan naar handvatten die jou kunnen helpen om de klachten te verminderen of er beter mee leren om te gaan. 

Hoe worden obsessies en dwang in de DSM-5 beschreven?

Wanneer je verzekerde zorg krijgt (zorg die valt onder de basisverzekering) is een van de voorwaarden dat er een DSM-stoornis wordt vastgesteld. In de DSM-5 wordt er bij obsessies en dwang gesproken van een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS).  

Voor de classificatie obsessieve-compulsieve stoornis moet je voldoen aan onderstaande criteria: 

Er is sprake van obsessies of compulsies of van beiden. 

Daarnaast geldt het volgende: 

  • De obsessies en compulsies zijn tijdrovend (langer dan een uur per dag) of veroorzaken beperkingen op sociaal of werk gerelateerd gebied of andere belangrijke gebieden van functioneren. 
  • De klachten zijn niet toe te schrijven aan fysiologische effecten van een substantie, zoals medicatie, of een andere medische conditie. 
  • De klachten kunnen niet beter worden verklaard door een andere aandoening. 

Let op: de DSM-5 is geen diagnostisch middel. Het vertelt niets over het waarom van de klachten; het is enkel een systeem om klachten te categoriseren. Wil je meer weten over de DSM-5? Klik dan hier

Alcoholverslaving

Alcoholverslaving

Gameverslaving

Gameverslaving

Gokverslaving

Gokverslaving

Kleptomanie

Kleptomanie

Parafiele stoornis

Parafiele stoornis

Pyromanie

Pyromanie

Smetvrees

Smetvrees

Verzamelwoede

Verzamelwoede

Wil je meer weten? Lees meer over deze klacht in onze artikelen

Blog Contact leggen met vreemden en mentale gesteldheid

Contact leggen met vreemden en mentale gesteldheid

Wat zou er gebeuren als je wel even dat praatje maakt? Lees verder

Blog Wat zijn voordelen van oplossingsgerichte therapie?

Wat zijn voordelen van oplossingsgerichte therapie?

Oplossingsgerichte therapie: Iets voor jouw? Lees verder

Blog Wat is smetvrees?

Wat is smetvrees?

Het kan erg vervelend zijn als je last hebt van smetvrees. Maar wat is smetvrees en wat zijn de gevolgen op je mentale welzijn? Lees het hier! Lees verder

Blog Waarvoor kan ik bij een psycholoog terecht?

Waarvoor kan ik bij een psycholoog terecht?

Het kan een flinke stap zijn om een eerste afspraak bij een psycholoog te maken. Wanneer kun je nou eigenlijk bij een psycholoog terecht? Lees verder