Narcisme wordt in de samenleving steeds vaker besproken, maar meestal in verband gebracht met mannen. De klassieke narcist wordt gezien als dominant, egocentrisch en openlijk op zoek naar bewondering. Dit stereotype beeld doet echter geen recht aan de complexiteit van narcisme, en vooral niet aan de manier waarop het zich bij vrouwen kan uiten. Hoewel de narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) volgens de DSM-5 vaker bij mannen wordt vastgesteld, komt het ook bij vrouwen voor. Door verschillen in uitingsvorm blijft narcisme bij vrouwen vaak onopgemerkt.
Wat is narcisme en hoe uit het zich bij vrouwen?
De narcistische persoonlijkheidsstoornis kenmerkt zich door een hardnekkig patroon van grootheidsgevoel, sterke behoefte aan bewondering en gebrek aan empathie. Mensen met deze stoornis overschatten zichzelf, exploiteren anderen en hebben moeite met kritiek. Bij mannen uit dit zich vaak openlijk en dominant (overt narcisme), terwijl het bij vrouwen meestal subtieler en indirect is (covert narcisme). Deze verborgen vorm is niet minder schadelijk, maar moeilijker te herkennen. Kenmerkend voor covert narcisme bij vrouwen zijn:
- Schijnbare kwetsbaarheid: Ze lijken onzeker of bescheiden, maar gebruiken dit om aandacht en medelijden te krijgen.
- Slachtofferrol: Ze nemen vaak de rol van slachtoffer aan om anderen te manipuleren en controle te krijgen.
- Passieve agressie: Subtiele vormen van agressie zoals negeren, sarcasme en schuldgevoel geven in plaats van open confrontatie.
- Emotionele manipulatie: Ze spelen met gevoelens door schuld, jaloezie of twijfel te creëren.
- Gebrek aan empathie: Ze tonen weinig oprechte aandacht of begrip voor de emoties van anderen.
De impact op de omgeving: leven met een narcist
Het hebben van een narcist in je omgeving, of dit nu een partner, ouder, collega of vriend(in) is, kan grote impact hebben op je welzijn. Het patroon van afwisselend idealiseren en afwijzen zorgt voor veel verwarring, waardoor je gaat twijfelen aan jezelf en je eigen waarneming. Dit kan leiden tot gevoelens van angst, onzekerheid en afhankelijkheid van de goedkeuring van de narcist. Door deze emotionele uitputting ontstaan vaak schuldgevoelens en eenzaamheid, omdat sociale contacten onder druk kunnen komen te staan of verloren gaan. Op de lange termijn kunnen zulke ervaringen leiden tot ernstige psychische klachten, zoals burn-out, depressie of complex trauma (C-PTSS). Omgaan met een narcist vraagt daarom veel kracht en kan erg zwaar zijn.
Hoe jezelf beschermen met een vrouwelijke narcist in je omgeving?
Omgaan met een vrouwelijke narcist kan emotioneel uitputtend zijn, zeker omdat haar gedrag vaak subtiel en manipulatief is. Het is daarom belangrijk om jezelf bewust te beschermen. Hieronder enkele praktische tips om je grenzen te bewaken en je welzijn te behouden:
- Stel duidelijke grenzen en blijf daar consequent in
- Blijf kritisch op je eigen waarneming en vertrouw je gevoel
- Vermijd langdurige discussies die leiden tot verwarring of schuldgevoel
- Zoek steun bij vrienden, familie of een professional
- Overweeg afstand te nemen als het contact je structureel schaadt
Door alert te zijn en actief voor jezelf te zorgen, beperk je de impact van narcistisch gedrag op je welzijn.
Merk je dat je vastloopt door de impact van een narcistische relatie, of heb je behoefte om hierover in gesprek te gaan met een psycholoog? Je staat er niet alleen voor. Neem gerust contact op met ons aanmeld- en adviesteam of plan een vrijblijvend adviesgesprek in.
