Terugval is een hardnekkig kenmerk van depressie. Zelfs na herstel blijft de kwetsbaarheid bestaan, vooral bij mensen die meerdere episoden hebben doorgemaakt. Dat kan een voortdurende zorg zijn: komt het terug? Daarom is er steeds meer aandacht voor terugvalpreventie. Een belangrijke behandeling is preventieve cognitieve therapie, speciaal ontwikkeld om een nieuwe depressieve episode te voorkomen. Maar hoe werkt deze therapie precies? Nieuw onderzoek werpt daar een interessant licht op.
Wat is preventieve cognitieve therapie?
Preventieve cognitieve therapie richt zich op het herkennen en veranderen van negatieve denkpatronen die iemand kwetsbaar maken voor een nieuwe depressie. Denk aan overtuigingen zoals:
- “Ik ben niet goed genoeg”
- “Het heeft toch geen zin”
- “Als iets misgaat, is dat mijn schuld”
Door deze gedachten te onderzoeken en bij te sturen, leren mensen om minder snel terug te vallen in oude patronen. Lange tijd werd gedacht dat juist deze cognitieve veranderingen de belangrijkste verklaring waren voor het succes van de therapie. Maar dat blijkt niet het hele verhaal.
Nieuw inzicht: hoe plezier en denken samenhangen
Recent onderzoek van Nederlandse universiteiten laat zien dat anhedonie, het verminderd vermogen om plezier en voldoening te ervaren, een belangrijke rol speelt bij terugvalpreventie. Hoewel het een kernsymptoom van depressie is, krijgt het in de behandeling soms minder aandacht dan somberheid en negatieve gedachten.
De studie laat zien dat mensen die na therapie:
- beter weer plezier konden ervaren
- meer openstonden voor positieve ervaringen
ook minder last hadden van hardnekkige negatieve overtuigingen. Met andere woorden: positieve gevoelens lijken negatieve denkpatronen te verzwakken.
De onderzoekers vonden daarbij een duidelijke wisselwerking:
- mensen leren anders omgaan met hun gedachten (bijvoorbeeld via cognitieve herwaardering: een manier om een situatie anders te bekijken, zodat die minder negatieve emoties oproept)
- daardoor ontstaat meer ruimte voor positieve ervaringen
- het ervaren van plezier helpt vervolgens om negatieve overtuigingen los te laten
Vooral het herstel van het vermogen om plezier te voelen blijkt hierin een sleutelrol te spelen. Dit is opvallend, omdat depressie vaak wordt benaderd vanuit wat er misgaat, terwijl dit onderzoek juist het belang benadrukt van wat er weer kan ontstaan.
Wat kun je hier zelf mee?
Voor mensen die hersteld zijn van een depressie (of daarin zitten), kan dit inzicht helpend zijn. Herstel betekent namelijk niet alleen:
- minder somber zijn
- minder piekeren
maar ook:
- weer kunnen genieten
- betrokkenheid voelen
- kleine positieve momenten opmerken
Dat kan beginnen met eenvoudige stappen, zoals:
- bewust stilstaan bij iets wat wél prettig was vandaag
- activiteiten plannen die vroeger plezier gaven (ook als het nog “vlak” voelt)
- mild zijn voor jezelf als plezier nog niet vanzelf komt
Wil je werken aan terugvalpreventie of heb je last van depressieve klachten? Vind bij de psychologen de ondersteuning die bij jou past.
Lees hier het artikel van GGZ nieuws over het onderzoek: https://www.ggznieuws.nl/preventieve-cognitieve-therapie-helpt-terugval-bij-depressie-voorkomen/
