Wat is autisme?

In het kort:

  • Autisme is een stoornis in de ontwikkeling. Mensen met autisme:
    • hebben moeite met communiceren en het begrijpen van andere mensen
    • vertonen herhaaldelijke gedragspatronen en hebben beperkte interesses en activiteiten
    • hebben een sterke behoefte aan routine, regelmaat en voorspelbaarheid
  • Autisme leidt vaak tot problemen in het dagelijks leven
  • Autisme is aangeboren en al in de vroege kindertijd aanwezig
  • Het is een blijvende stoornis. Met hulp kun je er wel beter mee leren omgaan
  • Ook ouders kunnen hulp krijgen om beter te kunnen communiceren met hun autistische kind. Dit is bewezen effectief
  • Er bestaat ook een speciaal drukvest die helpt tegen stress, angst en overprikkeling. Het drukvest geeft een soort 'knuffel'.

Mensen met autisme verwerken informatie op een andere manier. Alles wat zij zien, horen en ervaren wordt in hun hersenen anders verwerkt. Zij hebben vaak moeite met sociale contacten en veel behoefte aan structuur en voorspelbaarheid. Daarnaast vinden ze het vaak moeilijk om andere mensen te benaderen op een ‘sociale’ manier, en hebben ze moeite hen te begrijpen. Ze begrijpen of zien vaak de emotie van de ander niet, waardoor sociale interactie ingewikkelder is. Omdat informatie op een andere manier verwerkt wordt, kunnen te veel prikkels uit de omgeving zorgen voor veel onrust, stress en boosheid. Dit gebeurt wanneer iemand overprikkeld raakt en wordt ook wel overprikkeling genoemd.

In de klinische praktijk spreken we over een autismespectrumstoornis. Oftewel: de problemen zoals beschreven zijn bij de één wat meer en bij de ander wat minder aanwezig. Symptomen bevinden zich op een spectrum. De symptomen van een autismespectrumstoornis zijn in te delen in twee categorieën: enerzijds beperkingen in de sociale communicatie en anderzijds zich herhalende gedragspatronen en beperkte interesses en activiteiten. Je kunt hierbij denken aan het strak aanhouden van vaste routines en zeer gedetailleerde kennis hebben over een specifiek onderwerp. 

Autisme kan leiden tot problemen in het dagelijks leven, bijvoorbeeld op het werk. Maar dat is niet noodzakelijk het geval. Er is namelijk veel verschil tussen mensen met autisme, ook door verschillen in intelligentie. Daarnaast verschilt het tussen mannen en vrouwen. Bij vrouwen met een autismespectrumstoornis wordt vaker gezien dat zij aan de oppervlakte prima functioneren op sociaal gebied. Het is daarom meestal minder zichtbaar bij vrouwen. Onderliggend blijkt alleen wel dat vrouwen sociale interactie erg ingewikkeld vinden en hier veel onzekerheid over kunnen ervaren. 

Sommige mensen hebben naast autisme ook een verstandelijke beperking waardoor er ernstige beperkingen in het dagelijks leven zijn. Doordat ze moeite hebben met communiceren, komen ze nauwelijks tot sociale interactie. Ze kunnen daarnaast repetitief gedrag vertonen. Doordat ze inflexibel zijn, hebben ze grote moeite met veranderingen of onvoorspelbaarheid. Dit geeft ernstige stress en boosheid. 

Mensen met een problemen op het autismespectrum kunnen op de werkvloer ook voordelen ervaren van hun eigenschappen. Ze hebben vaak veel oog voor details, zijn perfectionistisch en houden zich strikt aan protocollen. Dit maakt dat zij onder meer in de ICT-sector gewilde werknemers zijn. Zij zijn ook beter in staat om logisch te denken. Zij laten zich minder leiden door emoties en nemen meer rationele beslissingen. Soms moet de werkomgeving wel aangepast worden, bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat er niet te veel prikkels uit de omgeving zijn. Een psycholoog kan helpen om de werksituatie zo optimaal mogelijk te maken. 

Wat zijn oorzaken van autisme?

Een autismespectrumstoornis is wat we noemen een ontwikkelingsstoornis. Dit houdt in dat kinderen met deze problemen zich anders ontwikkelen dan de meeste kinderen van hun leeftijd. Autisme is aangeboren en al vroeg in de kindertijd aanwezig. Het kan niet ontstaan door een verkeerde opvoeding of traumatische ervaringen. Het wordt ook niet veroorzaakt door vaccinaties, zoals in het verleden weleens is beweerd.

Meestal worden de symptomen herkend vanaf het 2e levensjaar, wanneer de taalontwikkeling achterloopt. Kinderen kunnen ook gebrek aan interesse voor sociale interactie hebben, of ongebruikelijk ‘vreemd’ gedrag vertonen. Ze sluiten zich af voor prikkels van buitenaf. Door middel van psychodiagnostisch onderzoek kan een psycholoog vaststellen of een kind autisme heeft.

Toch komt het ook regelmatig voor dat een autismespectrumstoornis pas vastgesteld wordt in de volwassenheid. Dit geldt vaak voor mensen die over het algemeen redelijk tot goed functioneren en eventuele problemen in menselijk contact lange tijd hebben kunnen compenseren. Dit is vaak het geval bij vrouwen. 

Wanneer hulp zoeken?

Wanneer je merkt dat de klachten die je ervaart jouw dagelijkse leven sterk belemmeren of wanneer je lijdt onder jouw klachten, dan kan het verstandig zijn om hierover eens in gesprek te gaan met een psycholoog. Samen met de therapeut kun je op zoek gaan naar handvatten die je kunnen helpen om de klachten te verminderen of er beter mee leren om te gaan. 

Hoe wordt autisme in de DSM-5 beschreven?

Wanneer je verzekerde zorg krijgt (zorg die valt onder de basisverzekering) is een van de voorwaarden dat er een DSM-stoornis wordt vastgesteld. De DSM-5 is het handboek voor de classificatie van psychische stoornissen.  

Vanaf 2014 zijn al verschillende vormen van autisme (zoals Asperger) samengevoegd tot de autismespectrumstoornis (ASS). Eén van de redenen voor het invoeren van de autismespectrumstoornis is dat het vaak moeilijk is om een onderscheid te maken tussen verschillende vormen van autisme. Een spectrum geeft aan dat de ernst varieert. Bij het bepalen van de ernst wordt altijd aangegeven hoe ernstig de stoornis is en hoeveel ondersteuning iemand nodig heeft. Daardoor wordt duidelijk welke specifieke beperkingen iemand ervaart. Sommige mensen hebben hun leven lang hulp nodig, terwijl anderen een gezin en een baan hebben. 

Er wordt gesproken van een autismespectrumstoornis (ASS) wanneer er aanhoudende beperkingen in de sociale communicatie en sociale interactie in verschillende situaties aanwezig zijn. Dit is aanwezig op zowel sociaal-emotioneel gebied, als in non-verbale communicatie, als in het ontwikkelen, onderhouden en begrijpen van relaties. Ook moet er sprake zijn van herhaaldelijke gedragspatronen en beperkte interesses en activiteit. ASS kan vastgesteld worden door middel van psychologisch onderzoek (diagnostiek). 

Let op: de DSM-5 is geen diagnostisch middel. Het vertelt niets over het waarom van de klachten; het is enkel een systeem om klachten te categoriseren. Wil je meer weten over de DSM-5? Klik dan hier

Wil je meer weten? Lees meer over deze klacht in onze artikelen

Blog Waarvoor kan ik bij een psycholoog terecht?

Waarvoor kan ik bij een psycholoog terecht?

Het kan een flinke stap zijn om een eerste afspraak bij een psycholoog te maken. Wanneer kun je nou eigenlijk bij een psycholoog terecht? Lees verder

Blog Wanneer ben je een KOPP/KOV-kind?

Wanneer ben je een KOPP/KOV-kind?

KOPP/KOV-kinderen zijn kinderen van ouders met psychische problemen of een verslaving. Lees verder

Blog Wat heb je aan psycho-educatie?

Wat heb je aan psycho-educatie?

Psycho-educatie: Kom meer te weten over jouw klachten! Lees verder