Een bezoek aan de tandarts is voor veel mensen geen favoriete afspraak, maar voor sommigen roept het extreme spanning op. De angst voor de tandarts (dentofobie) gaat verder dan gewone zenuwen. Mensen met deze fobie vermijden tandartsbezoeken soms jarenlang, met gevolgen voor hun mondgezondheid en welzijn. In deze blog lees je wat tandartsangst precies inhoudt en welke behandelingen kunnen helpen om de angst te verminderen.
Angst voor de tandarts
Onder de noemer “angst voor de tandarts” vallen verschillende gradaties. Je kunt bijvoorbeeld spanning voelen voor een tandartsbezoek, maar het lukt je nog wel om de afspraak door te laten gaan. Bij tandartsfobie is de angst echter zo sterk dat de behandelingen worden vermeden, zelfs wanneer iemand pijn heeft.
De DSM-5 beschrijft onder de categorie van specifieke fobie de criteria die gelden voor fobische angst ten opzichte van een bepaald object of situatie. In het geval van de angst voor de tandarts kunnen we dit plaatsen in de categorie “bloed-injectie-letsel”.
Kenmerken
- Aanhoudende en duidelijke angst of angstreactie voor tandartsbezoek/behandeling.
- De situatie roept vrijwel altijd direct angst of spanning op.
- De angst is buitensporig of niet in verhouding tot het werkelijke gevaar of de context.
- De vermijding of het doorstaan met intense angst leidt tot beperkingen in het functioneren. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen als je de tandarts gaat vermijden.
- De duur is typisch zes maanden of langer.
Het is goed om te benadrukken: alleen omdat iemand zenuwachtig is voor de tandarts betekent dat nog niet dat er sprake is van een fobie volgens de DSM-5. Het gaat om impact, vermijding en langdurigheid.
Risicofactoren
De ontwikkeling van een tandartsfobie kent vaak meerdere oorzaken. Onderstaande lijst geeft een indruk van de frequent genoemde factoren:
Veelvoorkomende factoren zijn:
- Eerdere negatieve of traumatische ervaring bij de tandarts (pijn, verwaarlozing, gebrek aan uitleg).
- Gevoelens van verlies van controle of machteloosheid (bijvoorbeeld liggen in de stoel, mond open).
- Het horen of zien van instrumenten, geluiden, geuren die als bedreigend worden ervaren.
- Modelleren of media-invloed: iemand groeit op in een omgeving waarin negatief over de tandarts gesproken wordt.
- Overlap met andere angststoornissen of een algemene aanleg voor angst/fobie, bijvoorbeeld bij personen met een angststoornis.
De gevolgen
De impact van een tandartsfobie gaat verder dan alleen “niet naar de tandarts gaan”. Doordat de tandarts wordt vermeden, kan de mondgezondheid verslechteren. Hierdoor ontstaat vaak een vicieuze cirkel:
Angst → vermijding van tandartsbezoek → verergering van de mondgezondheid → noodzaak van complexere behandeling → nog meer angst.
Tandartsfobie kan zich vertalen in vermijdingsgedrag dat verder reikt dan medische zorg alleen. De schaamte over een verwaarloosd gebit kan leiden tot sociale terugtrekking, verlaagde eigenwaarde en een toename van gevoelens van isolement. Dit patroon versterkt vaak de onderliggende angst, waardoor de drempel om hulp te zoeken nog hoger wordt.
Behandeling: exposure-therapie bij tandartsfobie
Wanneer sprake is van een fobie die het functioneren belemmert, is evidence based behandeling zinvol. Bij de behandeling van tandartsfobie staat cognitieve gedragstherapie (CGT) met exposure centraal.
Wat houdt exposure- therapie in?
De cliënt wordt stapsgewijs geconfronteerd met het gevreesde object of de situatie (in dit geval onderdelen van de tandartsbehandeling of –omgeving), in een veilige en gecontroleerde setting.
Het doel is geleidelijk de angstreactie te laten afnemen doordat geen slechte afloop optreedt, en de cliënt leert dat de situatie beheersbaar is.
Bijvoorbeeld kan dit beginnen met imaginaire blootstelling (denken aan de tandartsstoel), daarna kijken naar foto’s, vervolgens in de behandelkamer zitten zonder behandeling, daarna een lichte behandeling en zo verder.
Een tandartsfobie kan een grote invloed hebben op je dagelijks leven. Het kan daarom helpen om hier met een psycholoog over te praten en op die manier je fobie te overwinnen. Bij Psycholoog.nl bieden we uitsluitend online therapie. Neem contact op met ons aanmeldteam om te bespreken wat we voor je kunnen betekenen. Lees hier meer over onze werkwijze. Neem contact met ons op of plan een vrijblijvend adviesgesprek in.
Meer blogs lezen? Ga terug naar het overzicht
Bron:
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22594-dentophobia-fear-of-dentists
